🕉️ 19 November 2026, Thursday · 02:42:46 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

और्व (पुंलिङ्ग)

धरती से सम्बन्ध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्वःऔर्वौऔर्वाः
द्वितीयाऔर्वम्और्वौऔर्वान्
तृतीयाऔर्वेणऔर्वाभ्याम्और्वैः
चतुर्थीऔर्वायऔर्वाभ्याम्और्वेभ्यः
पञ्चमीऔर्वात् / और्वाद्और्वाभ्याम्और्वेभ्यः
षष्ठीऔर्वस्यऔर्वयोःऔर्वाणाम्
सप्तमीऔर्वेऔर्वयोःऔर्वेषु
सम्बोधनहे और्वहे और्वौहे और्वाः

अर्थ: धरती से सम्बन्ध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: वाडव, वडवानल, पाताल

📚 अमरकोश में:
• समुद्र की अग्नि के नाम (१.१.६८) — पर्याय: वाडव, वडवानल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

और्व (नपुंसकलिङ्ग)

धरती से सम्बन्ध रखने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्वम्और्वेऔर्वाणि
द्वितीयाऔर्वम्और्वेऔर्वाणि
तृतीयाऔर्वेणऔर्वाभ्याम्और्वैः
चतुर्थीऔर्वायऔर्वाभ्याम्और्वेभ्यः
पञ्चमीऔर्वात् / और्वाद्और्वाभ्याम्और्वेभ्यः
षष्ठीऔर्वस्यऔर्वयोःऔर्वाणाम्
सप्तमीऔर्वेऔर्वयोःऔर्वेषु
सम्बोधनहे और्वहे और्वेहे और्वाणि

अर्थ: धरती से सम्बन्ध रखने वाला
संस्कृत: पर्याय: वाडव, वडवानल, पाताल

📚 अमरकोश में:
• समुद्र की अग्नि के नाम (१.१.६८) — पर्याय: वाडव, वडवानल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें