🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:11:15 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

और्वश (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्वशःऔर्वशौऔर्वशाः
द्वितीयाऔर्वशम्और्वशौऔर्वशान्
तृतीयाऔर्वशेनऔर्वशाभ्याम्और्वशैः
चतुर्थीऔर्वशायऔर्वशाभ्याम्और्वशेभ्यः
पञ्चमीऔर्वशात् / और्वशाद्और्वशाभ्याम्और्वशेभ्यः
षष्ठीऔर्वशस्यऔर्वशयोःऔर्वशानाम्
सप्तमीऔर्वशेऔर्वशयोःऔर्वशेषु
सम्बोधनहे और्वशहे और्वशौहे और्वशाः

अर्थ: —
English: containing the word उर्वशी (as an Adhyāya or Anuvāka) g. विमुक्तादि, Pāṇ. v, 2, 61.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

और्वश (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔर्वशम्और्वशेऔर्वशानि
द्वितीयाऔर्वशम्और्वशेऔर्वशानि
तृतीयाऔर्वशेनऔर्वशाभ्याम्और्वशैः
चतुर्थीऔर्वशायऔर्वशाभ्याम्और्वशेभ्यः
पञ्चमीऔर्वशात् / और्वशाद्और्वशाभ्याम्और्वशेभ्यः
षष्ठीऔर्वशस्यऔर्वशयोःऔर्वशानाम्
सप्तमीऔर्वशेऔर्वशयोःऔर्वशेषु
सम्बोधनहे और्वशहे और्वशेहे और्वशानि

अर्थ: —
English: containing the word उर्वशी (as an Adhyāya or Anuvāka) g. विमुक्तादि, Pāṇ. v, 2, 61.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें