🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:38:20 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

औष्णिह (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔष्णिहःऔष्णिहौऔष्णिहाः
द्वितीयाऔष्णिहम्औष्णिहौऔष्णिहान्
तृतीयाऔष्णिहेनऔष्णिहाभ्याम्औष्णिहैः
चतुर्थीऔष्णिहायऔष्णिहाभ्याम्औष्णिहेभ्यः
पञ्चमीऔष्णिहात् / औष्णिहाद्औष्णिहाभ्याम्औष्णिहेभ्यः
षष्ठीऔष्णिहस्यऔष्णिहयोःऔष्णिहानाम्
सप्तमीऔष्णिहेऔष्णिहयोःऔष्णिहेषु
सम्बोधनहे औष्णिहहे औष्णिहौहे औष्णिहाः

अर्थ: —
English: in the Uṣṇih metre, beginning with an Uṣṇih, VS.; ŚBr.; ŚāṅkhŚr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

औष्णिह (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाऔष्णिहम्औष्णिहेऔष्णिहानि
द्वितीयाऔष्णिहम्औष्णिहेऔष्णिहानि
तृतीयाऔष्णिहेनऔष्णिहाभ्याम्औष्णिहैः
चतुर्थीऔष्णिहायऔष्णिहाभ्याम्औष्णिहेभ्यः
पञ्चमीऔष्णिहात् / औष्णिहाद्औष्णिहाभ्याम्औष्णिहेभ्यः
षष्ठीऔष्णिहस्यऔष्णिहयोःऔष्णिहानाम्
सप्तमीऔष्णिहेऔष्णिहयोःऔष्णिहेषु
सम्बोधनहे औष्णिहहे औष्णिहेहे औष्णिहानि

अर्थ: —
English: in the Uṣṇih metre, beginning with an Uṣṇih, VS.; ŚBr.; ŚāṅkhŚr. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें