🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:09:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कङ्कवदन (नपुंसकलिङ्ग)

कङ्क (बगला) + वदन (चेहरा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकङ्कवदनम्कङ्कवदनेकङ्कवदनानि
द्वितीयाकङ्कवदनम्कङ्कवदनेकङ्कवदनानि
तृतीयाकङ्कवदनेनकङ्कवदनाभ्याम्कङ्कवदनैः
चतुर्थीकङ्कवदनायकङ्कवदनाभ्याम्कङ्कवदनेभ्यः
पञ्चमीकङ्कवदनात् / कङ्कवदनाद्कङ्कवदनाभ्याम्कङ्कवदनेभ्यः
षष्ठीकङ्कवदनस्यकङ्कवदनयोःकङ्कवदनानाम्
सप्तमीकङ्कवदनेकङ्कवदनयोःकङ्कवदनेषु
सम्बोधनहे कङ्कवदनहे कङ्कवदनेहे कङ्कवदनानि

अर्थ: कङ्क (बगला) + वदन (चेहरा)
English: ‘heron's mouth’, a pair of tongs, Veṇīs.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬