🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:30:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कच्छु (स्त्रीलिङ्ग)

कष्-ऊ,छ आदेशः, ह्रस्वश्च

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकच्छुःकच्छूकच्छवः
द्वितीयाकच्छुम्कच्छूकच्छूः
तृतीयाकच्छ्वाकच्छुभ्याम्कच्छुभिः
चतुर्थीकच्छवे / कच्छ्वैकच्छुभ्याम्कच्छुभ्यः
पञ्चमीकच्छोः / कच्छ्वाःकच्छुभ्याम्कच्छुभ्यः
षष्ठीकच्छोः / कच्छ्वाःकच्छ्वोःकच्छूनाम्
सप्तमीकच्छौ / कच्छ्वाम्कच्छ्वोःकच्छुषु
सम्बोधनहे कच्छोहे कच्छूहे कच्छवः

अर्थ: कष्-ऊ,छ आदेशः, ह्रस्वश्च
संस्कृत: पर्याय: यास, यवास, दुःस्पर्श, धन्वयास, कुनाशक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें