🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:42:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कज्जल (नपुंसकलिङ्ग)

कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः काजल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकज्जलम्कज्जलेकज्जलानि
द्वितीयाकज्जलम्कज्जलेकज्जलानि
तृतीयाकज्जलेनकज्जलाभ्याम्कज्जलैः
चतुर्थीकज्जलायकज्जलाभ्याम्कज्जलेभ्यः
पञ्चमीकज्जलात् / कज्जलाद्कज्जलाभ्याम्कज्जलेभ्यः
षष्ठीकज्जलस्यकज्जलयोःकज्जलानाम्
सप्तमीकज्जलेकज्जलयोःकज्जलेषु
सम्बोधनहे कज्जलहे कज्जलेहे कज्जलानि

अर्थ: कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः काजल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कज्जल (पुंलिङ्ग)

कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः काजल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकज्जलःकज्जलौकज्जलाः
द्वितीयाकज्जलम्कज्जलौकज्जलान्
तृतीयाकज्जलेनकज्जलाभ्याम्कज्जलैः
चतुर्थीकज्जलायकज्जलाभ्याम्कज्जलेभ्यः
पञ्चमीकज्जलात् / कज्जलाद्कज्जलाभ्याम्कज्जलेभ्यः
षष्ठीकज्जलस्यकज्जलयोःकज्जलानाम्
सप्तमीकज्जलेकज्जलयोःकज्जलेषु
सम्बोधनहे कज्जलहे कज्जलौहे कज्जलाः

अर्थ: कुत्सितं जलमस्मात्प्रभवति-कोः कदादेशः काजल
English: a cloud (in this sense perhaps for कद्-जल), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें