🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:27:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कटाक्ष (पुंलिङ्ग)

नजर, तिरछी निगाह, विक्षेप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकटाक्षःकटाक्षौकटाक्षाः
द्वितीयाकटाक्षम्कटाक्षौकटाक्षान्
तृतीयाकटाक्षेणकटाक्षाभ्याम्कटाक्षैः
चतुर्थीकटाक्षायकटाक्षाभ्याम्कटाक्षेभ्यः
पञ्चमीकटाक्षात् / कटाक्षाद्कटाक्षाभ्याम्कटाक्षेभ्यः
षष्ठीकटाक्षस्यकटाक्षयोःकटाक्षाणाम्
सप्तमीकटाक्षेकटाक्षयोःकटाक्षेषु
सम्बोधनहे कटाक्षहे कटाक्षौहे कटाक्षाः

अर्थ: नजर, तिरछी निगाह, विक्षेप
संस्कृत: पर्याय: अपाङ्गदर्शन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें