🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:25:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कटुकोदय (पुंलिङ्ग)

कटुक (तीक्ष्ण, चरपरा) + उदय (निकलना, उगना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकटुकोदयःकटुकोदयौकटुकोदयाः
द्वितीयाकटुकोदयम्कटुकोदयौकटुकोदयान्
तृतीयाकटुकोदयेनकटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयैः
चतुर्थीकटुकोदयायकटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयेभ्यः
पञ्चमीकटुकोदयात् / कटुकोदयाद्कटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयेभ्यः
षष्ठीकटुकोदयस्यकटुकोदययोःकटुकोदयानाम्
सप्तमीकटुकोदयेकटुकोदययोःकटुकोदयेषु
सम्बोधनहे कटुकोदयहे कटुकोदयौहे कटुकोदयाः

अर्थ: कटुक (तीक्ष्ण, चरपरा) + उदय (निकलना, उगना)
English: leading to disagreeable consequences, having bad results, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कटुकोदय (नपुंसकलिङ्ग)

कटुक (तीक्ष्ण, चरपरा) + उदय (उन्नयन, उत्कर्ष)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकटुकोदयम्कटुकोदयेकटुकोदयानि
द्वितीयाकटुकोदयम्कटुकोदयेकटुकोदयानि
तृतीयाकटुकोदयेनकटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयैः
चतुर्थीकटुकोदयायकटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयेभ्यः
पञ्चमीकटुकोदयात् / कटुकोदयाद्कटुकोदयाभ्याम्कटुकोदयेभ्यः
षष्ठीकटुकोदयस्यकटुकोदययोःकटुकोदयानाम्
सप्तमीकटुकोदयेकटुकोदययोःकटुकोदयेषु
सम्बोधनहे कटुकोदयहे कटुकोदयेहे कटुकोदयानि

अर्थ: कटुक (तीक्ष्ण, चरपरा) + उदय (उन्नयन, उत्कर्ष)
English: leading to disagreeable consequences, having bad results, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें