🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:27:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कण्डुरा (स्त्रीलिङ्ग)

कण्डु (खुरचना) + रा (अदा.पर. राति, रात)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकण्डुराकण्डुरेकण्डुराः
द्वितीयाकण्डुराम्कण्डुरेकण्डुराः
तृतीयाकण्डुरयाकण्डुराभ्याम्कण्डुराभिः
चतुर्थीकण्डुरायैकण्डुराभ्याम्कण्डुराभ्यः
पञ्चमीकण्डुरायाःकण्डुराभ्याम्कण्डुराभ्यः
षष्ठीकण्डुरायाःकण्डुरयोःकण्डुराणाम्
सप्तमीकण्डुरायाम्कण्डुरयोःकण्डुरासु
सम्बोधनहे कण्डुरेहे कण्डुरेहे कण्डुराः

अर्थ: कण्डु (खुरचना) + रा (अदा.पर. राति, रात)
English: scratching

📚 अमरकोश में:
• कौंच के नाम (२.४.८६) — पर्याय: आत्मगुप्ता, जहा, अव्यण्डा, प्रावृषायणी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें