🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:13:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कथात्रयी (स्त्रीलिङ्ग)

कथा (वृत्तान्त, सन्दर्भ) + त्रयी (तीनों वेदों की समष्टि)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकथात्रयीकथात्रय्यौकथात्रय्यः
द्वितीयाकथात्रयीम्कथात्रय्यौकथात्रयीः
तृतीयाकथात्रय्याकथात्रयीभ्याम्कथात्रयीभिः
चतुर्थीकथात्रय्यैकथात्रयीभ्याम्कथात्रयीभ्यः
पञ्चमीकथात्रय्याःकथात्रयीभ्याम्कथात्रयीभ्यः
षष्ठीकथात्रय्याःकथात्रय्योःकथात्रयीणाम्
सप्तमीकथात्रय्याम्कथात्रय्योःकथात्रयीषु
सम्बोधनहे कथात्रयिहे कथात्रय्यौहे कथात्रय्यः

अर्थ: कथा (वृत्तान्त, सन्दर्भ) + त्रयी (तीनों वेदों की समष्टि)
English: N. of a wk. (containing the substance of the R., MBh. and, BhP.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬