🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:41 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कद्वद (पुंलिङ्ग)

दुर्वचन कहने बाला, अययार्थ या अस्पष्ट वक्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकद्वदःकद्वदौकद्वदाः
द्वितीयाकद्वदम्कद्वदौकद्वदान्
तृतीयाकद्वदेनकद्वदाभ्याम्कद्वदैः
चतुर्थीकद्वदायकद्वदाभ्याम्कद्वदेभ्यः
पञ्चमीकद्वदात् / कद्वदाद्कद्वदाभ्याम्कद्वदेभ्यः
षष्ठीकद्वदस्यकद्वदयोःकद्वदानाम्
सप्तमीकद्वदेकद्वदयोःकद्वदेषु
सम्बोधनहे कद्वदहे कद्वदौहे कद्वदाः

अर्थ: दुर्वचन कहने बाला, अययार्थ या अस्पष्ट वक्ता
संस्कृत: पर्याय: गर्ह्यवादिन्

📚 अमरकोश में:
• निन्दनीय बोलने वाला (३.१.३७) — पर्याय: गर्ह्यवादी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कद्वद (नपुंसकलिङ्ग)

दुर्वचन कहने बाला, अययार्थ या अस्पष्ट वक्ता

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकद्वदम्कद्वदेकद्वदानि
द्वितीयाकद्वदम्कद्वदेकद्वदानि
तृतीयाकद्वदेनकद्वदाभ्याम्कद्वदैः
चतुर्थीकद्वदायकद्वदाभ्याम्कद्वदेभ्यः
पञ्चमीकद्वदात् / कद्वदाद्कद्वदाभ्याम्कद्वदेभ्यः
षष्ठीकद्वदस्यकद्वदयोःकद्वदानाम्
सप्तमीकद्वदेकद्वदयोःकद्वदेषु
सम्बोधनहे कद्वदहे कद्वदेहे कद्वदानि

अर्थ: दुर्वचन कहने बाला, अययार्थ या अस्पष्ट वक्ता
संस्कृत: पर्याय: गर्ह्यवादिन्

📚 अमरकोश में:
• निन्दनीय बोलने वाला (३.१.३७) — पर्याय: गर्ह्यवादी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें