🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:04:05 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कनिष्ठ (पुंलिङ्ग)

सबसे छोटा, कम से कम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकनिष्ठःकनिष्ठौकनिष्ठाः
द्वितीयाकनिष्ठम्कनिष्ठौकनिष्ठान्
तृतीयाकनिष्ठेनकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठैः
चतुर्थीकनिष्ठायकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठेभ्यः
पञ्चमीकनिष्ठात् / कनिष्ठाद्कनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठेभ्यः
षष्ठीकनिष्ठस्यकनिष्ठयोःकनिष्ठानाम्
सप्तमीकनिष्ठेकनिष्ठयोःकनिष्ठेषु
सम्बोधनहे कनिष्ठहे कनिष्ठौहे कनिष्ठाः

अर्थ: सबसे छोटा, कम से कम
संस्कृत: पर्याय: जघन्यज, यवीय, अवरज, अनुज

📚 अमरकोश में:
• छोटा भाई (२.६.४३) — पर्याय: जघन्यज, यवीयान्, अवरज, अनुज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कनिष्ठ (नपुंसकलिङ्ग)

सबसे छोटा, कम से कम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकनिष्ठम्कनिष्ठेकनिष्ठानि
द्वितीयाकनिष्ठम्कनिष्ठेकनिष्ठानि
तृतीयाकनिष्ठेनकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठैः
चतुर्थीकनिष्ठायकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठेभ्यः
पञ्चमीकनिष्ठात् / कनिष्ठाद्कनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठेभ्यः
षष्ठीकनिष्ठस्यकनिष्ठयोःकनिष्ठानाम्
सप्तमीकनिष्ठेकनिष्ठयोःकनिष्ठेषु
सम्बोधनहे कनिष्ठहे कनिष्ठेहे कनिष्ठानि

अर्थ: सबसे छोटा, कम से कम
संस्कृत: पर्याय: जघन्यज, यवीय, अवरज, अनुज

📚 अमरकोश में:
• छोटा भाई (२.६.४३) — पर्याय: जघन्यज, यवीयान्, अवरज, अनुज

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें