🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:35:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कनिष्ठा (स्त्रीलिङ्ग)

सबसे छोटा, कम से कम

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकनिष्ठाकनिष्ठेकनिष्ठाः
द्वितीयाकनिष्ठाम्कनिष्ठेकनिष्ठाः
तृतीयाकनिष्ठयाकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठाभिः
चतुर्थीकनिष्ठायैकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठाभ्यः
पञ्चमीकनिष्ठायाःकनिष्ठाभ्याम्कनिष्ठाभ्यः
षष्ठीकनिष्ठायाःकनिष्ठयोःकनिष्ठानाम्
सप्तमीकनिष्ठायाम्कनिष्ठयोःकनिष्ठासु
सम्बोधनहे कनिष्ठेहे कनिष्ठेहे कनिष्ठाः

अर्थ: सबसे छोटा, कम से कम
संस्कृत: पर्याय: लघु, त्रुटि, मन्द, क्षुद्र, मात्रा

📚 अमरकोश में:
• उनके क्रम से नाम (२.६.८३) — पर्याय: अंगुष्ठ, प्रदेशिनी, मध्यमा, अनामिका

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬