🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:33:11 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कन्यक (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकन्यकःकन्यकौकन्यकाः
द्वितीयाकन्यकम्कन्यकौकन्यकान्
तृतीयाकन्यकेनकन्यकाभ्याम्कन्यकैः
चतुर्थीकन्यकायकन्यकाभ्याम्कन्यकेभ्यः
पञ्चमीकन्यकात् / कन्यकाद्कन्यकाभ्याम्कन्यकेभ्यः
षष्ठीकन्यकस्यकन्यकयोःकन्यकानाम्
सप्तमीकन्यकेकन्यकयोःकन्यकेषु
सम्बोधनहे कन्यकहे कन्यकौहे कन्यकाः

अर्थ: —
English: the smallest, Hcat. i, 302, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कन्यक (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकन्यकम्कन्यकेकन्यकानि
द्वितीयाकन्यकम्कन्यकेकन्यकानि
तृतीयाकन्यकेनकन्यकाभ्याम्कन्यकैः
चतुर्थीकन्यकायकन्यकाभ्याम्कन्यकेभ्यः
पञ्चमीकन्यकात् / कन्यकाद्कन्यकाभ्याम्कन्यकेभ्यः
षष्ठीकन्यकस्यकन्यकयोःकन्यकानाम्
सप्तमीकन्यकेकन्यकयोःकन्यकेषु
सम्बोधनहे कन्यकहे कन्यकेहे कन्यकानि

अर्थ: —
English: the smallest, Hcat. i, 302, 16

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें