🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:37:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपिकेश (पुंलिङ्ग)

कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + केश (मुक्तकेशा @ मनु.७।९१, २।८)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिकेशःकपिकेशौकपिकेशाः
द्वितीयाकपिकेशम्कपिकेशौकपिकेशान्
तृतीयाकपिकेशेनकपिकेशाभ्याम्कपिकेशैः
चतुर्थीकपिकेशायकपिकेशाभ्याम्कपिकेशेभ्यः
पञ्चमीकपिकेशात् / कपिकेशाद्कपिकेशाभ्याम्कपिकेशेभ्यः
षष्ठीकपिकेशस्यकपिकेशयोःकपिकेशानाम्
सप्तमीकपिकेशेकपिकेशयोःकपिकेशेषु
सम्बोधनहे कपिकेशहे कपिकेशौहे कपिकेशाः

अर्थ: कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + केश (मुक्तकेशा @ मनु.७।९१, २।८)
English: brown-haired, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कपिकेश (नपुंसकलिङ्ग)

कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + केश (मुक्तकेशा @ मनु.७।९१, २।८)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिकेशम्कपिकेशेकपिकेशानि
द्वितीयाकपिकेशम्कपिकेशेकपिकेशानि
तृतीयाकपिकेशेनकपिकेशाभ्याम्कपिकेशैः
चतुर्थीकपिकेशायकपिकेशाभ्याम्कपिकेशेभ्यः
पञ्चमीकपिकेशात् / कपिकेशाद्कपिकेशाभ्याम्कपिकेशेभ्यः
षष्ठीकपिकेशस्यकपिकेशयोःकपिकेशानाम्
सप्तमीकपिकेशेकपिकेशयोःकपिकेशेषु
सम्बोधनहे कपिकेशहे कपिकेशेहे कपिकेशानि

अर्थ: कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + केश (मुक्तकेशा @ मनु.७।९१, २।८)
English: brown-haired, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें