🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:40:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपित्थ (पुंलिङ्ग)

कैथ का वृक्ष

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपित्थःकपित्थौकपित्थाः
द्वितीयाकपित्थम्कपित्थौकपित्थान्
तृतीयाकपित्थेनकपित्थाभ्याम्कपित्थैः
चतुर्थीकपित्थायकपित्थाभ्याम्कपित्थेभ्यः
पञ्चमीकपित्थात् / कपित्थाद्कपित्थाभ्याम्कपित्थेभ्यः
षष्ठीकपित्थस्यकपित्थयोःकपित्थानाम्
सप्तमीकपित्थेकपित्थयोःकपित्थेषु
सम्बोधनहे कपित्थहे कपित्थौहे कपित्थाः

अर्थ: कैथ का वृक्ष
संस्कृत: पर्याय: दधित्थ, ग्राहिन्, मन्मथ, दधिफल, पुष्पफल

📚 अमरकोश में:
• कैथ के नाम (२.४.२१) — पर्याय: दधित्थ, ग्राही, मन्मथ, दधिफल, पुष्पफल, दन्तशठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कपित्थ (नपुंसकलिङ्ग)

कैथ का फल

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपित्थम्कपित्थेकपित्थानि
द्वितीयाकपित्थम्कपित्थेकपित्थानि
तृतीयाकपित्थेनकपित्थाभ्याम्कपित्थैः
चतुर्थीकपित्थायकपित्थाभ्याम्कपित्थेभ्यः
पञ्चमीकपित्थात् / कपित्थाद्कपित्थाभ्याम्कपित्थेभ्यः
षष्ठीकपित्थस्यकपित्थयोःकपित्थानाम्
सप्तमीकपित्थेकपित्थयोःकपित्थेषु
सम्बोधनहे कपित्थहे कपित्थेहे कपित्थानि

अर्थ: कैथ का फल
संस्कृत: पर्याय: दधित्थ, ग्राहिन्, मन्मथ, दधिफल, पुष्पफल

📚 अमरकोश में:
• कैथ के नाम (२.४.२१) — पर्याय: दधित्थ, ग्राही, मन्मथ, दधिफल, पुष्पफल, दन्तशठ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें