🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:32:18 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपिल (पुंलिङ्ग)

भूरे रंग का, आरक्त

🔎 आपका लिखा रूप कपिलाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिलःकपिलौकपिलाः
द्वितीयाकपिलम्कपिलौकपिलान्
तृतीयाकपिलेनकपिलाभ्याम्कपिलैः
चतुर्थीकपिलायकपिलाभ्याम्कपिलेभ्यः
पञ्चमीकपिलात् / कपिलाद्कपिलाभ्याम्कपिलेभ्यः
षष्ठीकपिलस्यकपिलयोःकपिलानाम्
सप्तमीकपिलेकपिलयोःकपिलेषु
सम्बोधनहे कपिलहे कपिलौहे कपिलाः

अर्थ: भूरे रंग का, आरक्त
संस्कृत: कपिलवर्णः · पर्याय: कडार, पिङ्ग, पिशङ्ग, कद्रु, पिङ्गल

📚 अमरकोश में:
• भूरा-पीला (१.५.१७) — पर्याय: कडार, पिंग, पिशंग, कद्रु, पिंगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कपिल (नपुंसकलिङ्ग)

भूरे रंग का, आरक्त

🔎 आपका लिखा रूप कपिलाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिलम्कपिलेकपिलानि
द्वितीयाकपिलम्कपिलेकपिलानि
तृतीयाकपिलेनकपिलाभ्याम्कपिलैः
चतुर्थीकपिलायकपिलाभ्याम्कपिलेभ्यः
पञ्चमीकपिलात् / कपिलाद्कपिलाभ्याम्कपिलेभ्यः
षष्ठीकपिलस्यकपिलयोःकपिलानाम्
सप्तमीकपिलेकपिलयोःकपिलेषु
सम्बोधनहे कपिलहे कपिलेहे कपिलानि

अर्थ: भूरे रंग का, आरक्त
संस्कृत: पर्याय: कडार, पिङ्ग, पिशङ्ग, कद्रु, पिङ्गल

📚 अमरकोश में:
• भूरा-पीला (१.५.१७) — पर्याय: कडार, पिंग, पिशंग, कद्रु, पिंगल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें