🕉️ 22 November 2026, Sunday · 02:58:03 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपिस्थल (नपुंसकलिङ्ग)

कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + स्थल (कठोर या शुष्क भूमि, सूखी जमीन)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपिस्थलम्कपिस्थलेकपिस्थलानि
द्वितीयाकपिस्थलम्कपिस्थलेकपिस्थलानि
तृतीयाकपिस्थलेनकपिस्थलाभ्याम्कपिस्थलैः
चतुर्थीकपिस्थलायकपिस्थलाभ्याम्कपिस्थलेभ्यः
पञ्चमीकपिस्थलात् / कपिस्थलाद्कपिस्थलाभ्याम्कपिस्थलेभ्यः
षष्ठीकपिस्थलस्यकपिस्थलयोःकपिस्थलानाम्
सप्तमीकपिस्थलेकपिस्थलयोःकपिस्थलेषु
सम्बोधनहे कपिस्थलहे कपिस्थलेहे कपिस्थलानि

अर्थ: कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + स्थल (कठोर या शुष्क भूमि, सूखी जमीन)
English: the abode of an ape, Kāś. on Pāṇ. viii, 3, 91.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬