🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:39:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपीश्वर (पुंलिङ्ग)

कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + ईश्वर (मालिक, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपीश्वरःकपीश्वरौकपीश्वराः
द्वितीयाकपीश्वरम्कपीश्वरौकपीश्वरान्
तृतीयाकपीश्वरेणकपीश्वराभ्याम्कपीश्वरैः
चतुर्थीकपीश्वरायकपीश्वराभ्याम्कपीश्वरेभ्यः
पञ्चमीकपीश्वरात् / कपीश्वराद्कपीश्वराभ्याम्कपीश्वरेभ्यः
षष्ठीकपीश्वरस्यकपीश्वरयोःकपीश्वराणाम्
सप्तमीकपीश्वरेकपीश्वरयोःकपीश्वरेषु
सम्बोधनहे कपीश्वरहे कपीश्वरौहे कपीश्वराः

अर्थ: कपि (कम्प्-इ, नलोपः) + ईश्वर (मालिक, स्वामी)
English: ‘lord of the apes’, N. of Sugrīva, RāmatUp.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬