🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:38:50 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कपोतपाद (पुंलिङ्ग)

कपोत (पारावत, कबूतर) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपोतपादःकपोतपादौकपोतपादाः
द्वितीयाकपोतपादम्कपोतपादौकपोतपादान्
तृतीयाकपोतपादेनकपोतपादाभ्याम्कपोतपादैः
चतुर्थीकपोतपादायकपोतपादाभ्याम्कपोतपादेभ्यः
पञ्चमीकपोतपादात् / कपोतपादाद्कपोतपादाभ्याम्कपोतपादेभ्यः
षष्ठीकपोतपादस्यकपोतपादयोःकपोतपादानाम्
सप्तमीकपोतपादेकपोतपादयोःकपोतपादेषु
सम्बोधनहे कपोतपादहे कपोतपादौहे कपोतपादाः

अर्थ: कपोत (पारावत, कबूतर) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)
English: pigeon-footed g. हस्त्य्-आदि, Pāṇ. v, 4, 138 (Kāś. reads कटोल).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कपोतपाद (नपुंसकलिङ्ग)

कपोत (पारावत, कबूतर) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकपोतपादम्कपोतपादेकपोतपादानि
द्वितीयाकपोतपादम्कपोतपादेकपोतपादानि
तृतीयाकपोतपादेनकपोतपादाभ्याम्कपोतपादैः
चतुर्थीकपोतपादायकपोतपादाभ्याम्कपोतपादेभ्यः
पञ्चमीकपोतपादात् / कपोतपादाद्कपोतपादाभ्याम्कपोतपादेभ्यः
षष्ठीकपोतपादस्यकपोतपादयोःकपोतपादानाम्
सप्तमीकपोतपादेकपोतपादयोःकपोतपादेषु
सम्बोधनहे कपोतपादहे कपोतपादेहे कपोतपादानि

अर्थ: कपोत (पारावत, कबूतर) + पाद (पैर, किरन, किसी श्लोक का चौथा हिस्सा)
English: pigeon-footed g. हस्त्य्-आदि, Pāṇ. v, 4, 138 (Kāś. reads कटोल).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬