🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:15:52 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कफवर्धक (पुंलिङ्ग)

कफ (बलगम, कफ या श्लेष्मा) + वर्धक (बढ़ई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकफवर्धकःकफवर्धकौकफवर्धकाः
द्वितीयाकफवर्धकम्कफवर्धकौकफवर्धकान्
तृतीयाकफवर्धकेनकफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकैः
चतुर्थीकफवर्धकायकफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकेभ्यः
पञ्चमीकफवर्धकात् / कफवर्धकाद्कफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकेभ्यः
षष्ठीकफवर्धकस्यकफवर्धकयोःकफवर्धकानाम्
सप्तमीकफवर्धकेकफवर्धकयोःकफवर्धकेषु
सम्बोधनहे कफवर्धकहे कफवर्धकौहे कफवर्धकाः

अर्थ: कफ (बलगम, कफ या श्लेष्मा) + वर्धक (बढ़ई)
English: exciting or increasing phlegm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कफवर्धक (नपुंसकलिङ्ग)

कफ (बलगम, कफ या श्लेष्मा) + वर्धक (बढ़ई)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकफवर्धकम्कफवर्धकेकफवर्धकानि
द्वितीयाकफवर्धकम्कफवर्धकेकफवर्धकानि
तृतीयाकफवर्धकेनकफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकैः
चतुर्थीकफवर्धकायकफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकेभ्यः
पञ्चमीकफवर्धकात् / कफवर्धकाद्कफवर्धकाभ्याम्कफवर्धकेभ्यः
षष्ठीकफवर्धकस्यकफवर्धकयोःकफवर्धकानाम्
सप्तमीकफवर्धकेकफवर्धकयोःकफवर्धकेषु
सम्बोधनहे कफवर्धकहे कफवर्धकेहे कफवर्धकानि

अर्थ: कफ (बलगम, कफ या श्लेष्मा) + वर्धक (बढ़ई)
English: exciting or increasing phlegm.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬