🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:28:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कमलासन (पुंलिङ्ग)

कमल पर स्थित, ब्रह्मा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकमलासनःकमलासनौकमलासनाः
द्वितीयाकमलासनम्कमलासनौकमलासनान्
तृतीयाकमलासनेनकमलासनाभ्याम्कमलासनैः
चतुर्थीकमलासनायकमलासनाभ्याम्कमलासनेभ्यः
पञ्चमीकमलासनात् / कमलासनाद्कमलासनाभ्याम्कमलासनेभ्यः
षष्ठीकमलासनस्यकमलासनयोःकमलासनानाम्
सप्तमीकमलासनेकमलासनयोःकमलासनेषु
सम्बोधनहे कमलासनहे कमलासनौहे कमलासनाः

अर्थ: कमल पर स्थित, ब्रह्मा
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 अमरकोश में:
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१७) — पर्याय: धाता, अब्जयोनि, द्रुहिण, विरिञ्चि, स्रष्टा, प्रजापति, वेधा, विधाता, विश्वसृज्, विधि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कमलासन (नपुंसकलिङ्ग)

कमल पर स्थित, ब्रह्मा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकमलासनम्कमलासनेकमलासनानि
द्वितीयाकमलासनम्कमलासनेकमलासनानि
तृतीयाकमलासनेनकमलासनाभ्याम्कमलासनैः
चतुर्थीकमलासनायकमलासनाभ्याम्कमलासनेभ्यः
पञ्चमीकमलासनात् / कमलासनाद्कमलासनाभ्याम्कमलासनेभ्यः
षष्ठीकमलासनस्यकमलासनयोःकमलासनानाम्
सप्तमीकमलासनेकमलासनयोःकमलासनेषु
सम्बोधनहे कमलासनहे कमलासनेहे कमलासनानि

अर्थ: कमल पर स्थित, ब्रह्मा
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह
English: a lotus-flower serving as a seat, RāmatUp.

📚 अमरकोश में:
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१७) — पर्याय: धाता, अब्जयोनि, द्रुहिण, विरिञ्चि, स्रष्टा, प्रजापति, वेधा, विधाता, विश्वसृज्, विधि

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें