🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:18:47 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

करतलस्थ (पुंलिङ्ग)

करतल (हथेली) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकरतलस्थःकरतलस्थौकरतलस्थाः
द्वितीयाकरतलस्थम्करतलस्थौकरतलस्थान्
तृतीयाकरतलस्थेनकरतलस्थाभ्याम्करतलस्थैः
चतुर्थीकरतलस्थायकरतलस्थाभ्याम्करतलस्थेभ्यः
पञ्चमीकरतलस्थात् / करतलस्थाद्करतलस्थाभ्याम्करतलस्थेभ्यः
षष्ठीकरतलस्थस्यकरतलस्थयोःकरतलस्थानाम्
सप्तमीकरतलस्थेकरतलस्थयोःकरतलस्थेषु
सम्बोधनहे करतलस्थहे करतलस्थौहे करतलस्थाः

अर्थ: करतल (हथेली) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: resting in the palm of the hand, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

करतलस्थ (नपुंसकलिङ्ग)

करतल (हथेली) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकरतलस्थम्करतलस्थेकरतलस्थानि
द्वितीयाकरतलस्थम्करतलस्थेकरतलस्थानि
तृतीयाकरतलस्थेनकरतलस्थाभ्याम्करतलस्थैः
चतुर्थीकरतलस्थायकरतलस्थाभ्याम्करतलस्थेभ्यः
पञ्चमीकरतलस्थात् / करतलस्थाद्करतलस्थाभ्याम्करतलस्थेभ्यः
षष्ठीकरतलस्थस्यकरतलस्थयोःकरतलस्थानाम्
सप्तमीकरतलस्थेकरतलस्थयोःकरतलस्थेषु
सम्बोधनहे करतलस्थहे करतलस्थेहे करतलस्थानि

अर्थ: करतल (हथेली) + स्थ (खड़ा होने वाला, ठहरने वाला)
English: resting in the palm of the hand, W.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें