🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:48:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

करपात्र (नपुंसकलिङ्ग)

कर (करोति, कीर्यते अनेन इति) + पात्र (पीने का बर्तन, प्याला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकरपात्रम्करपात्रेकरपात्राणि
द्वितीयाकरपात्रम्करपात्रेकरपात्राणि
तृतीयाकरपात्रेणकरपात्राभ्याम्करपात्रैः
चतुर्थीकरपात्रायकरपात्राभ्याम्करपात्रेभ्यः
पञ्चमीकरपात्रात् / करपात्राद्करपात्राभ्याम्करपात्रेभ्यः
षष्ठीकरपात्रस्यकरपात्रयोःकरपात्राणाम्
सप्तमीकरपात्रेकरपात्रयोःकरपात्रेषु
सम्बोधनहे करपात्रहे करपात्रेहे करपात्राणि

अर्थ: कर (करोति, कीर्यते अनेन इति) + पात्र (पीने का बर्तन, प्याला)
English: splashing water about while bathing (cf. -पत्त्र above), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें