🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:22:02 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

करोत्पल (नपुंसकलिङ्ग)

कर (करोति, कीर्यते अनेन इति) + उत्पल (नीलकमल, कमल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकरोत्पलम्करोत्पलेकरोत्पलानि
द्वितीयाकरोत्पलम्करोत्पलेकरोत्पलानि
तृतीयाकरोत्पलेनकरोत्पलाभ्याम्करोत्पलैः
चतुर्थीकरोत्पलायकरोत्पलाभ्याम्करोत्पलेभ्यः
पञ्चमीकरोत्पलात् / करोत्पलाद्करोत्पलाभ्याम्करोत्पलेभ्यः
षष्ठीकरोत्पलस्यकरोत्पलयोःकरोत्पलानाम्
सप्तमीकरोत्पलेकरोत्पलयोःकरोत्पलेषु
सम्बोधनहे करोत्पलहे करोत्पलेहे करोत्पलानि

अर्थ: कर (करोति, कीर्यते अनेन इति) + उत्पल (नीलकमल, कमल)
English: a lotus-hand (cf. -कमल above.)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें