🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:10:50 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्कश (पुंलिङ्ग)

कठोर, कड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्कशःकर्कशौकर्कशाः
द्वितीयाकर्कशम्कर्कशौकर्कशान्
तृतीयाकर्कशेनकर्कशाभ्याम्कर्कशैः
चतुर्थीकर्कशायकर्कशाभ्याम्कर्कशेभ्यः
पञ्चमीकर्कशात् / कर्कशाद्कर्कशाभ्याम्कर्कशेभ्यः
षष्ठीकर्कशस्यकर्कशयोःकर्कशानाम्
सप्तमीकर्कशेकर्कशयोःकर्कशेषु
सम्बोधनहे कर्कशहे कर्कशौहे कर्कशाः

अर्थ: कठोर, कड़ा
संस्कृत: पर्याय: काम्पिल्य, चन्द्र, रक्ताङ्ग, रोचनी

📚 अमरकोश में:
• कबीला (कम्पिल्लक) के नाम (२.४.१४६) — पर्याय: काम्पिल्य, चन्द्र, रक्तांग, रोचनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्कश (नपुंसकलिङ्ग)

कठोर, कड़ा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्कशम्कर्कशेकर्कशानि
द्वितीयाकर्कशम्कर्कशेकर्कशानि
तृतीयाकर्कशेनकर्कशाभ्याम्कर्कशैः
चतुर्थीकर्कशायकर्कशाभ्याम्कर्कशेभ्यः
पञ्चमीकर्कशात् / कर्कशाद्कर्कशाभ्याम्कर्कशेभ्यः
षष्ठीकर्कशस्यकर्कशयोःकर्कशानाम्
सप्तमीकर्कशेकर्कशयोःकर्कशेषु
सम्बोधनहे कर्कशहे कर्कशेहे कर्कशानि

अर्थ: कठोर, कड़ा
संस्कृत: पर्याय: काम्पिल्य, चन्द्र, रक्ताङ्ग, रोचनी

📚 अमरकोश में:
• कबीला (कम्पिल्लक) के नाम (२.४.१४६) — पर्याय: काम्पिल्य, चन्द्र, रक्तांग, रोचनी

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें