🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:03:31 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्कशदल (पुंलिङ्ग)

कर्कश (निष्ठुर, क्रूर) + दल (टुकड़ा, अंश)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्कशदलःकर्कशदलौकर्कशदलाः
द्वितीयाकर्कशदलम्कर्कशदलौकर्कशदलान्
तृतीयाकर्कशदलेनकर्कशदलाभ्याम्कर्कशदलैः
चतुर्थीकर्कशदलायकर्कशदलाभ्याम्कर्कशदलेभ्यः
पञ्चमीकर्कशदलात् / कर्कशदलाद्कर्कशदलाभ्याम्कर्कशदलेभ्यः
षष्ठीकर्कशदलस्यकर्कशदलयोःकर्कशदलानाम्
सप्तमीकर्कशदलेकर्कशदलयोःकर्कशदलेषु
सम्बोधनहे कर्कशदलहे कर्कशदलौहे कर्कशदलाः

अर्थ: कर्कश (निष्ठुर, क्रूर) + दल (टुकड़ा, अंश)
English: Trichosanthes Dioeca, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬