🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:30:35 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्णिका (स्त्रीलिङ्ग)

कानों वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्णिकाकर्णिकेकर्णिकाः
द्वितीयाकर्णिकाम्कर्णिकेकर्णिकाः
तृतीयाकर्णिकयाकर्णिकाभ्याम्कर्णिकाभिः
चतुर्थीकर्णिकायैकर्णिकाभ्याम्कर्णिकाभ्यः
पञ्चमीकर्णिकायाःकर्णिकाभ्याम्कर्णिकाभ्यः
षष्ठीकर्णिकायाःकर्णिकयोःकर्णिकानाम्
सप्तमीकर्णिकायाम्कर्णिकयोःकर्णिकासु
सम्बोधनहे कर्णिकेहे कर्णिकेहे कर्णिकाः

अर्थ: कानों वाला
संस्कृत: पर्याय: तालपत्र, कुण्डल, कर्णवेष्टन, उत्तंस, अवतंस

📚 अमरकोश में:
• कान के गहने (२.६.१०४) — पर्याय: तालपत्र, कुण्डल, कर्णवेष्टन
• अरणी के और नाम (२.४.६६) — पर्याय: श्रीपर्ण, अग्निमन्थ, गणिकारिका, जय

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें