🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:55:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्तव्य (नपुंसकलिङ्ग)

जो होना चाहिए, धर्म, आभार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्तव्यम्कर्तव्येकर्तव्यानि
द्वितीयाकर्तव्यम्कर्तव्येकर्तव्यानि
तृतीयाकर्तव्येनकर्तव्याभ्याम्कर्तव्यैः
चतुर्थीकर्तव्यायकर्तव्याभ्याम्कर्तव्येभ्यः
पञ्चमीकर्तव्यात् / कर्तव्याद्कर्तव्याभ्याम्कर्तव्येभ्यः
षष्ठीकर्तव्यस्यकर्तव्ययोःकर्तव्यानाम्
सप्तमीकर्तव्येकर्तव्ययोःकर्तव्येषु
सम्बोधनहे कर्तव्यहे कर्तव्येहे कर्तव्यानि

अर्थ: जो होना चाहिए, धर्म, आभार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्तव्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्तव्यःकर्तव्यौकर्तव्याः
द्वितीयाकर्तव्यम्कर्तव्यौकर्तव्यान्
तृतीयाकर्तव्येनकर्तव्याभ्याम्कर्तव्यैः
चतुर्थीकर्तव्यायकर्तव्याभ्याम्कर्तव्येभ्यः
पञ्चमीकर्तव्यात् / कर्तव्याद्कर्तव्याभ्याम्कर्तव्येभ्यः
षष्ठीकर्तव्यस्यकर्तव्ययोःकर्तव्यानाम्
सप्तमीकर्तव्येकर्तव्ययोःकर्तव्येषु
सम्बोधनहे कर्तव्यहे कर्तव्यौहे कर्तव्याः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें