🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:59:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्दनी (स्त्रीलिङ्ग)

कर्द (कीचड़) + नी (नेता, पथप्रदर्शक)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्दनीकर्दन्यौकर्दन्यः
द्वितीयाकर्दनीम्कर्दन्यौकर्दनीः
तृतीयाकर्दन्याकर्दनीभ्याम्कर्दनीभिः
चतुर्थीकर्दन्यैकर्दनीभ्याम्कर्दनीभ्यः
पञ्चमीकर्दन्याःकर्दनीभ्याम्कर्दनीभ्यः
षष्ठीकर्दन्याःकर्दन्योःकर्दनीनाम्
सप्तमीकर्दन्याम्कर्दन्योःकर्दनीषु
सम्बोधनहे कर्दनिहे कर्दन्यौहे कर्दन्यः

अर्थ: कर्द (कीचड़) + नी (नेता, पथप्रदर्शक)
English: = कूर्दनी q.v.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें