🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:17:48 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मकर (पुंलिङ्ग)

भाड़े का मजदूर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मकरःकर्मकरौकर्मकराः
द्वितीयाकर्मकरम्कर्मकरौकर्मकरान्
तृतीयाकर्मकरेणकर्मकराभ्याम्कर्मकरैः
चतुर्थीकर्मकरायकर्मकराभ्याम्कर्मकरेभ्यः
पञ्चमीकर्मकरात् / कर्मकराद्कर्मकराभ्याम्कर्मकरेभ्यः
षष्ठीकर्मकरस्यकर्मकरयोःकर्मकराणाम्
सप्तमीकर्मकरेकर्मकरयोःकर्मकरेषु
सम्बोधनहे कर्मकरहे कर्मकरौहे कर्मकराः

अर्थ: भाड़े का मजदूर
संस्कृत: पर्याय: भृतक, भृतिभुज्, वैतनिक

📚 अमरकोश में:
• वेतन पर काम करने वाला मज़दूर (२.१०.१५) — पर्याय: भृतक, भृतिभुज्, वैतनिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मकर (नपुंसकलिङ्ग)

भाड़े का मजदूर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मकरम्कर्मकरेकर्मकराणि
द्वितीयाकर्मकरम्कर्मकरेकर्मकराणि
तृतीयाकर्मकरेणकर्मकराभ्याम्कर्मकरैः
चतुर्थीकर्मकरायकर्मकराभ्याम्कर्मकरेभ्यः
पञ्चमीकर्मकरात् / कर्मकराद्कर्मकराभ्याम्कर्मकरेभ्यः
षष्ठीकर्मकरस्यकर्मकरयोःकर्मकराणाम्
सप्तमीकर्मकरेकर्मकरयोःकर्मकरेषु
सम्बोधनहे कर्मकरहे कर्मकरेहे कर्मकराणि

अर्थ: भाड़े का मजदूर
संस्कृत: पर्याय: भृतक, भृतिभुज्, वैतनिक
English: doing work, a workman, a hired labourer, servant of any kind (who is not a slave, W.), mechanic, artisan, MBh.

📚 अमरकोश में:
• वेतन पर काम करने वाला मज़दूर (२.१०.१५) — पर्याय: भृतक, भृतिभुज्, वैतनिक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें