🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:14:56 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मकार (पुंलिङ्ग)

जो किसी व्यवसाय को करता है, कारीगर, शिल्पकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मकारःकर्मकारौकर्मकाराः
द्वितीयाकर्मकारम्कर्मकारौकर्मकारान्
तृतीयाकर्मकारेणकर्मकाराभ्याम्कर्मकारैः
चतुर्थीकर्मकारायकर्मकाराभ्याम्कर्मकारेभ्यः
पञ्चमीकर्मकारात् / कर्मकाराद्कर्मकाराभ्याम्कर्मकारेभ्यः
षष्ठीकर्मकारस्यकर्मकारयोःकर्मकाराणाम्
सप्तमीकर्मकारेकर्मकारयोःकर्मकारेषु
सम्बोधनहे कर्मकारहे कर्मकारौहे कर्मकाराः

अर्थ: जो किसी व्यवसाय को करता है, कारीगर, शिल्पकार

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मकार (नपुंसकलिङ्ग)

जो किसी व्यवसाय को करता है, कारीगर, शिल्पकार

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मकारम्कर्मकारेकर्मकाराणि
द्वितीयाकर्मकारम्कर्मकारेकर्मकाराणि
तृतीयाकर्मकारेणकर्मकाराभ्याम्कर्मकारैः
चतुर्थीकर्मकारायकर्मकाराभ्याम्कर्मकारेभ्यः
पञ्चमीकर्मकारात् / कर्मकाराद्कर्मकाराभ्याम्कर्मकारेभ्यः
षष्ठीकर्मकारस्यकर्मकारयोःकर्मकाराणाम्
सप्तमीकर्मकारेकर्मकारयोःकर्मकारेषु
सम्बोधनहे कर्मकारहे कर्मकारेहे कर्मकाराणि

अर्थ: जो किसी व्यवसाय को करता है, कारीगर, शिल्पकार
English: = doing work (but without receiving wages, according to native authorities), Kāś. on Pāṇ. iii, 2, 22; Pañcat.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें