🕉️ 21 November 2026, Saturday · 08:38:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मण्य (पुंलिङ्ग)

कुशल, चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मण्यःकर्मण्यौकर्मण्याः
द्वितीयाकर्मण्यम्कर्मण्यौकर्मण्यान्
तृतीयाकर्मण्येनकर्मण्याभ्याम्कर्मण्यैः
चतुर्थीकर्मण्यायकर्मण्याभ्याम्कर्मण्येभ्यः
पञ्चमीकर्मण्यात् / कर्मण्याद्कर्मण्याभ्याम्कर्मण्येभ्यः
षष्ठीकर्मण्यस्यकर्मण्ययोःकर्मण्यानाम्
सप्तमीकर्मण्येकर्मण्ययोःकर्मण्येषु
सम्बोधनहे कर्मण्यहे कर्मण्यौहे कर्मण्याः

अर्थ: कुशल, चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मण्य (नपुंसकलिङ्ग)

कुशल, चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मण्यम्कर्मण्येकर्मण्यानि
द्वितीयाकर्मण्यम्कर्मण्येकर्मण्यानि
तृतीयाकर्मण्येनकर्मण्याभ्याम्कर्मण्यैः
चतुर्थीकर्मण्यायकर्मण्याभ्याम्कर्मण्येभ्यः
पञ्चमीकर्मण्यात् / कर्मण्याद्कर्मण्याभ्याम्कर्मण्येभ्यः
षष्ठीकर्मण्यस्यकर्मण्ययोःकर्मण्यानाम्
सप्तमीकर्मण्येकर्मण्ययोःकर्मण्येषु
सम्बोधनहे कर्मण्यहे कर्मण्येहे कर्मण्यानि

अर्थ: कुशल, चतुर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें