🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:11:58 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मण्या (स्त्रीलिङ्ग)

कुशल, चतुर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मण्याकर्मण्येकर्मण्याः
द्वितीयाकर्मण्याम्कर्मण्येकर्मण्याः
तृतीयाकर्मण्ययाकर्मण्याभ्याम्कर्मण्याभिः
चतुर्थीकर्मण्यायैकर्मण्याभ्याम्कर्मण्याभ्यः
पञ्चमीकर्मण्यायाःकर्मण्याभ्याम्कर्मण्याभ्यः
षष्ठीकर्मण्यायाःकर्मण्ययोःकर्मण्यानाम्
सप्तमीकर्मण्यायाम्कर्मण्ययोःकर्मण्यासु
सम्बोधनहे कर्मण्येहे कर्मण्येहे कर्मण्याः

अर्थ: कुशल, चतुर
संस्कृत: पर्याय: विधा, भृत्या, भृति, भर्मन्, वेतन

📚 अमरकोश में:
• वेतन (२.१०.३८) — पर्याय: विधा, भृत्या, भृति, भर्म, वेतन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬