🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:18:44 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्मशील (पुंलिङ्ग)

कर्मवीर, उद्योगी, परिश्रमी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मशीलःकर्मशीलौकर्मशीलाः
द्वितीयाकर्मशीलम्कर्मशीलौकर्मशीलान्
तृतीयाकर्मशीलेनकर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलैः
चतुर्थीकर्मशीलायकर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलेभ्यः
पञ्चमीकर्मशीलात् / कर्मशीलाद्कर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलेभ्यः
षष्ठीकर्मशीलस्यकर्मशीलयोःकर्मशीलानाम्
सप्तमीकर्मशीलेकर्मशीलयोःकर्मशीलेषु
सम्बोधनहे कर्मशीलहे कर्मशीलौहे कर्मशीलाः

अर्थ: कर्मवीर, उद्योगी, परिश्रमी
संस्कृत: पर्याय: कार्म

📚 अमरकोश में:
• कर्म-स्वभाव वाला (३.१.१८) — पर्याय: कार्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्मशील (नपुंसकलिङ्ग)

कर्मवीर, उद्योगी, परिश्रमी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्मशीलम्कर्मशीलेकर्मशीलानि
द्वितीयाकर्मशीलम्कर्मशीलेकर्मशीलानि
तृतीयाकर्मशीलेनकर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलैः
चतुर्थीकर्मशीलायकर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलेभ्यः
पञ्चमीकर्मशीलात् / कर्मशीलाद्कर्मशीलाभ्याम्कर्मशीलेभ्यः
षष्ठीकर्मशीलस्यकर्मशीलयोःकर्मशीलानाम्
सप्तमीकर्मशीलेकर्मशीलयोःकर्मशीलेषु
सम्बोधनहे कर्मशीलहे कर्मशीलेहे कर्मशीलानि

अर्थ: कर्मवीर, उद्योगी, परिश्रमी
संस्कृत: पर्याय: कार्म

📚 अमरकोश में:
• कर्म-स्वभाव वाला (३.१.१८) — पर्याय: कार्म

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें