🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:11:06 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्षण (नपुंसकलिङ्ग)

रेखा खींचना, घसीटना, खींचना, झुकाना,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्षणम्कर्षणेकर्षणानि
द्वितीयाकर्षणम्कर्षणेकर्षणानि
तृतीयाकर्षणेनकर्षणाभ्याम्कर्षणैः
चतुर्थीकर्षणायकर्षणाभ्याम्कर्षणेभ्यः
पञ्चमीकर्षणात् / कर्षणाद्कर्षणाभ्याम्कर्षणेभ्यः
षष्ठीकर्षणस्यकर्षणयोःकर्षणानाम्
सप्तमीकर्षणेकर्षणयोःकर्षणेषु
सम्बोधनहे कर्षणहे कर्षणेहे कर्षणानि

अर्थ: रेखा खींचना, घसीटना, खींचना, झुकाना,

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्षण (पुंलिङ्ग)

रेखा खींचना, घसीटना, खींचना, झुकाना,

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्षणःकर्षणौकर्षणाः
द्वितीयाकर्षणम्कर्षणौकर्षणान्
तृतीयाकर्षणेनकर्षणाभ्याम्कर्षणैः
चतुर्थीकर्षणायकर्षणाभ्याम्कर्षणेभ्यः
पञ्चमीकर्षणात् / कर्षणाद्कर्षणाभ्याम्कर्षणेभ्यः
षष्ठीकर्षणस्यकर्षणयोःकर्षणानाम्
सप्तमीकर्षणेकर्षणयोःकर्षणेषु
सम्बोधनहे कर्षणहे कर्षणौहे कर्षणाः

अर्थ: रेखा खींचना, घसीटना, खींचना, झुकाना,
English: pulling to and fro, dragging, tormenting, vexing (v.l. कर्शन), MBh.; R. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें