🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:17:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कर्षू (स्त्रीलिङ्ग)

हल-रेखा, कूँड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्षूःकर्ष्वौकर्ष्वः
द्वितीयाकर्षूम्कर्ष्वौकर्षूः
तृतीयाकर्ष्वाकर्षूभ्याम्कर्षूभिः
चतुर्थीकर्ष्वैकर्षूभ्याम्कर्षूभ्यः
पञ्चमीकर्ष्वाःकर्षूभ्याम्कर्षूभ्यः
षष्ठीकर्ष्वाःकर्ष्वोःकर्षूणाम्
सप्तमीकर्ष्वाम्कर्ष्वोःकर्षूषु
सम्बोधनहे कर्षुहे कर्ष्वौहे कर्ष्वः

अर्थ: हल-रेखा, कूँड़

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कर्षू (पुंलिङ्ग)

नहर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकर्षूःकर्ष्वौकर्ष्वः
द्वितीयाकर्षूम्कर्ष्वौकर्षून्
तृतीयाकर्ष्वाकर्षूभ्याम्कर्षूभिः
चतुर्थीकर्ष्वेकर्षूभ्याम्कर्षूभ्यः
पञ्चमीकर्ष्वःकर्षूभ्याम्कर्षूभ्यः
षष्ठीकर्ष्वःकर्ष्वोःकर्ष्वाम्
सप्तमीकर्ष्विकर्ष्वोःकर्षूषु
सम्बोधनहे कर्षूःहे कर्ष्वौहे कर्ष्वः

अर्थ: नहर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें