🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:07:28 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कलस्वन (पुंलिङ्ग)

कल (कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः) + स्वन (शब्द, कोलाहल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलस्वनःकलस्वनौकलस्वनाः
द्वितीयाकलस्वनम्कलस्वनौकलस्वनान्
तृतीयाकलस्वनेनकलस्वनाभ्याम्कलस्वनैः
चतुर्थीकलस्वनायकलस्वनाभ्याम्कलस्वनेभ्यः
पञ्चमीकलस्वनात् / कलस्वनाद्कलस्वनाभ्याम्कलस्वनेभ्यः
षष्ठीकलस्वनस्यकलस्वनयोःकलस्वनानाम्
सप्तमीकलस्वनेकलस्वनयोःकलस्वनेषु
सम्बोधनहे कलस्वनहे कलस्वनौहे कलस्वनाः

अर्थ: कल (कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः) + स्वन (शब्द, कोलाहल)
English: having a charming voice (as a bird), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कलस्वन (नपुंसकलिङ्ग)

कल (कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः) + स्वन (शब्द, कोलाहल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलस्वनम्कलस्वनेकलस्वनानि
द्वितीयाकलस्वनम्कलस्वनेकलस्वनानि
तृतीयाकलस्वनेनकलस्वनाभ्याम्कलस्वनैः
चतुर्थीकलस्वनायकलस्वनाभ्याम्कलस्वनेभ्यः
पञ्चमीकलस्वनात् / कलस्वनाद्कलस्वनाभ्याम्कलस्वनेभ्यः
षष्ठीकलस्वनस्यकलस्वनयोःकलस्वनानाम्
सप्तमीकलस्वनेकलस्वनयोःकलस्वनेषु
सम्बोधनहे कलस्वनहे कलस्वनेहे कलस्वनानि

अर्थ: कल (कल्(कड्)-घञ्, अवृद्धिः) + स्वन (शब्द, कोलाहल)
English: having a charming voice (as a bird), L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें