🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:45:43 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कलह (पुंलिङ्ग)

झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई

🔎 आपका लिखा रूप कलहाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलहःकलहौकलहाः
द्वितीयाकलहम्कलहौकलहान्
तृतीयाकलहेनकलहाभ्याम्कलहैः
चतुर्थीकलहायकलहाभ्याम्कलहेभ्यः
पञ्चमीकलहात् / कलहाद्कलहाभ्याम्कलहेभ्यः
षष्ठीकलहस्यकलहयोःकलहानाम्
सप्तमीकलहेकलहयोःकलहेषु
सम्बोधनहे कलहहे कलहौहे कलहाः

अर्थ: झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई
संस्कृत: युद्धम् · पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०४) — पर्याय: मृध, आस्कन्दन, संख्य, समीक, साम्परायिक, समर, अनीक, रण, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कलह (नपुंसकलिङ्ग)

झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई

🔎 आपका लिखा रूप कलहाय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलहम्कलहेकलहानि
द्वितीयाकलहम्कलहेकलहानि
तृतीयाकलहेनकलहाभ्याम्कलहैः
चतुर्थीकलहायकलहाभ्याम्कलहेभ्यः
पञ्चमीकलहात् / कलहाद्कलहाभ्याम्कलहेभ्यः
षष्ठीकलहस्यकलहयोःकलहानाम्
सप्तमीकलहेकलहयोःकलहेषु
सम्बोधनहे कलहहे कलहेहे कलहानि

अर्थ: झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०४) — पर्याय: मृध, आस्कन्दन, संख्य, समीक, साम्परायिक, समर, अनीक, रण, विग्रह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें