🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:31:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कलि (पुंलिङ्ग)

झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई, असहमति, मतभेद

🔎 आपका लिखा रूप कली = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलिःकलीकलयः
द्वितीयाकलिम्कलीकलीन्
तृतीयाकलिनाकलिभ्याम्कलिभिः
चतुर्थीकलयेकलिभ्याम्कलिभ्यः
पञ्चमीकलेःकलिभ्याम्कलिभ्यः
षष्ठीकलेःकल्योःकलीनाम्
सप्तमीकलौकल्योःकलिषु
सम्बोधनहे कलेहे कलीहे कलयः

अर्थ: झगड़ा, लड़ाई-भिड़ाई, असहमति, मतभेद
संस्कृत: युद्धम्, कलियुगम् · पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०५) — पर्याय: सम्प्रहार, अभिसम्पात, संस्फोट, संयुग, अभ्यामर्द, समाघात, संग्राम, अभ्यागम, आहव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कलि (स्त्रीलिङ्ग)

बिना खिला फूल

🔎 आपका लिखा रूप कली = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकलिःकलीकलयः
द्वितीयाकलिम्कलीकलीः
तृतीयाकल्याकलिभ्याम्कलिभिः
चतुर्थीकलये / कल्यैकलिभ्याम्कलिभ्यः
पञ्चमीकलेः / कल्याःकलिभ्याम्कलिभ्यः
षष्ठीकलेः / कल्याःकल्योःकलीनाम्
सप्तमीकलौ / कल्याम्कल्योःकलिषु
सम्बोधनहे कलेहे कलीहे कलयः

अर्थ: बिना खिला फूल
संस्कृत: पर्याय: युद्ध, आयोधन, जन्य, प्रधन, प्रविदारण

📚 अमरकोश में:
• युद्ध के और नाम (२.८.१०५) — पर्याय: सम्प्रहार, अभिसम्पात, संस्फोट, संयुग, अभ्यामर्द, समाघात, संग्राम, अभ्यागम, आहव

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें