🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:56:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कल्याणतर (पुंलिङ्ग)

कल्याण (आनन्ददायक, सुखकर) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकल्याणतरःकल्याणतरौकल्याणतराः
द्वितीयाकल्याणतरम्कल्याणतरौकल्याणतरान्
तृतीयाकल्याणतरेणकल्याणतराभ्याम्कल्याणतरैः
चतुर्थीकल्याणतरायकल्याणतराभ्याम्कल्याणतरेभ्यः
पञ्चमीकल्याणतरात् / कल्याणतराद्कल्याणतराभ्याम्कल्याणतरेभ्यः
षष्ठीकल्याणतरस्यकल्याणतरयोःकल्याणतराणाम्
सप्तमीकल्याणतरेकल्याणतरयोःकल्याणतरेषु
सम्बोधनहे कल्याणतरहे कल्याणतरौहे कल्याणतराः

अर्थ: कल्याण (आनन्ददायक, सुखकर) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more agreeable, ŚBr. xiv, 7, 2, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कल्याणतर (नपुंसकलिङ्ग)

कल्याण (आनन्ददायक, सुखकर) + तर (पार जाना, पार करना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकल्याणतरम्कल्याणतरेकल्याणतराणि
द्वितीयाकल्याणतरम्कल्याणतरेकल्याणतराणि
तृतीयाकल्याणतरेणकल्याणतराभ्याम्कल्याणतरैः
चतुर्थीकल्याणतरायकल्याणतराभ्याम्कल्याणतरेभ्यः
पञ्चमीकल्याणतरात् / कल्याणतराद्कल्याणतराभ्याम्कल्याणतरेभ्यः
षष्ठीकल्याणतरस्यकल्याणतरयोःकल्याणतराणाम्
सप्तमीकल्याणतरेकल्याणतरयोःकल्याणतरेषु
सम्बोधनहे कल्याणतरहे कल्याणतरेहे कल्याणतराणि

अर्थ: कल्याण (आनन्ददायक, सुखकर) + तर (पार जाना, पार करना)
English: more agreeable, ŚBr. xiv, 7, 2, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬