🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:19:35 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कशार्ह (पुंलिङ्ग)

कश (कोड़ा) + अर्ह (इन्द्र)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशार्हःकशार्हौकशार्हाः
द्वितीयाकशार्हम्कशार्हौकशार्हान्
तृतीयाकशार्हेणकशार्हाभ्याम्कशार्हैः
चतुर्थीकशार्हायकशार्हाभ्याम्कशार्हेभ्यः
पञ्चमीकशार्हात् / कशार्हाद्कशार्हाभ्याम्कशार्हेभ्यः
षष्ठीकशार्हस्यकशार्हयोःकशार्हाणाम्
सप्तमीकशार्हेकशार्हयोःकशार्हेषु
सम्बोधनहे कशार्हहे कशार्हौहे कशार्हाः

अर्थ: कश (कोड़ा) + अर्ह (इन्द्र)
English: deserving a whipping, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कशार्ह (नपुंसकलिङ्ग)

कश (कोड़ा) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशार्हम्कशार्हेकशार्हाणि
द्वितीयाकशार्हम्कशार्हेकशार्हाणि
तृतीयाकशार्हेणकशार्हाभ्याम्कशार्हैः
चतुर्थीकशार्हायकशार्हाभ्याम्कशार्हेभ्यः
पञ्चमीकशार्हात् / कशार्हाद्कशार्हाभ्याम्कशार्हेभ्यः
षष्ठीकशार्हस्यकशार्हयोःकशार्हाणाम्
सप्तमीकशार्हेकशार्हयोःकशार्हेषु
सम्बोधनहे कशार्हहे कशार्हेहे कशार्हाणि

अर्थ: कश (कोड़ा) + अर्ह (आदरणीय, आदरयोग्य)
English: deserving a whipping, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें