🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:05:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कशिपु (पुंलिङ्ग)

कशति दुःखं कश्यते वा, मृगय्वादित्वात् निपातनात् साधुः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशिपुःकशिपूकशिपवः
द्वितीयाकशिपुम्कशिपूकशिपून्
तृतीयाकशिपुनाकशिपुभ्याम्कशिपुभिः
चतुर्थीकशिपवेकशिपुभ्याम्कशिपुभ्यः
पञ्चमीकशिपोःकशिपुभ्याम्कशिपुभ्यः
षष्ठीकशिपोःकशिप्वोःकशिपूनाम्
सप्तमीकशिपौकशिप्वोःकशिपुषु
सम्बोधनहे कशिपोहे कशिपूहे कशिपवः

अर्थ: कशति दुःखं कश्यते वा, मृगय्वादित्वात् निपातनात् साधुः
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्ध, अन्न, ओदन

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कशिपु (नपुंसकलिङ्ग)

कशति दुःखं कश्यते वा, मृगय्वादित्वात् निपातनात् साधुः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकशिपुकशिपुनीकशिपूनि
द्वितीयाकशिपुकशिपुनीकशिपूनि
तृतीयाकशिपुनाकशिपुभ्याम्कशिपुभिः
चतुर्थीकशिपुने / कशिपवेकशिपुभ्याम्कशिपुभ्यः
पञ्चमीकशिपुनः / कशिपोःकशिपुभ्याम्कशिपुभ्यः
षष्ठीकशिपुनः / कशिपोःकशिपुनोः / कशिप्वोःकशिपूनाम्
सप्तमीकशिपुनि / कशिपौकशिपुनोः / कशिप्वोःकशिपुषु
सम्बोधनहे कशिपु / हे कशिपोहे कशिपुनीहे कशिपूनि

अर्थ: कशति दुःखं कश्यते वा, मृगय्वादित्वात् निपातनात् साधुः
संस्कृत: पर्याय: भिस्सा, भक्त, अन्ध, अन्न, ओदन
English: a mat, pillow, cushion, mattress, AV.; ŚBr.; KātyŚr.; Kauś.; Vait.; BhP.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें