🕉️ 19 November 2026, Thursday · 12:34:18 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कषाय (पुंलिङ्ग)

कषति कण्ठम्-कष्-आय कसैला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकषायःकषायौकषायाः
द्वितीयाकषायम्कषायौकषायान्
तृतीयाकषायेणकषायाभ्याम्कषायैः
चतुर्थीकषायायकषायाभ्याम्कषायेभ्यः
पञ्चमीकषायात् / कषायाद्कषायाभ्याम्कषायेभ्यः
षष्ठीकषायस्यकषाययोःकषायाणाम्
सप्तमीकषायेकषाययोःकषायेषु
सम्बोधनहे कषायहे कषायौहे कषायाः

अर्थ: कषति कण्ठम्-कष्-आय कसैला
संस्कृत: पर्याय: तुवर

📚 अमरकोश में:
• कसैला (१.५.१०) — पर्याय: तुवर, मधुर, लवण, कटु, तिक्त, अम्ल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कषाय (नपुंसकलिङ्ग)

कषति कण्ठम्-कष्-आय कसैला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकषायम्कषायेकषायाणि
द्वितीयाकषायम्कषायेकषायाणि
तृतीयाकषायेणकषायाभ्याम्कषायैः
चतुर्थीकषायायकषायाभ्याम्कषायेभ्यः
पञ्चमीकषायात् / कषायाद्कषायाभ्याम्कषायेभ्यः
षष्ठीकषायस्यकषाययोःकषायाणाम्
सप्तमीकषायेकषाययोःकषायेषु
सम्बोधनहे कषायहे कषायेहे कषायाणि

अर्थ: कषति कण्ठम्-कष्-आय कसैला
संस्कृत: पर्याय: तुवर

📚 अमरकोश में:
• कसैला (१.५.१०) — पर्याय: तुवर, मधुर, लवण, कटु, तिक्त, अम्ल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें