🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:59:59 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कांस्य (पुंलिङ्ग)

कंसाय पानपात्राय हितं कंसीयं तस्य विकारः- यञ्, छलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकांस्यःकांस्यौकांस्याः
द्वितीयाकांस्यम्कांस्यौकांस्यान्
तृतीयाकांस्येनकांस्याभ्याम्कांस्यैः
चतुर्थीकांस्यायकांस्याभ्याम्कांस्येभ्यः
पञ्चमीकांस्यात् / कांस्याद्कांस्याभ्याम्कांस्येभ्यः
षष्ठीकांस्यस्यकांस्ययोःकांस्यानाम्
सप्तमीकांस्येकांस्ययोःकांस्येषु
सम्बोधनहे कांस्यहे कांस्यौहे कांस्याः

अर्थ: कंसाय पानपात्राय हितं कंसीयं तस्य विकारः- यञ्, छलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कांस्य (नपुंसकलिङ्ग)

कंसाय पानपात्राय हितं कंसीयं तस्य विकारः- यञ्, छलोपः

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकांस्यम्कांस्येकांस्यानि
द्वितीयाकांस्यम्कांस्येकांस्यानि
तृतीयाकांस्येनकांस्याभ्याम्कांस्यैः
चतुर्थीकांस्यायकांस्याभ्याम्कांस्येभ्यः
पञ्चमीकांस्यात् / कांस्याद्कांस्याभ्याम्कांस्येभ्यः
षष्ठीकांस्यस्यकांस्ययोःकांस्यानाम्
सप्तमीकांस्येकांस्ययोःकांस्येषु
सम्बोधनहे कांस्यहे कांस्येहे कांस्यानि

अर्थ: कंसाय पानपात्राय हितं कंसीयं तस्य विकारः- यञ्, छलोपः

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें