🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:32:19 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

काण्डमयी (स्त्रीलिङ्ग)

काण्ड (कण् - ड, दीर्घः) + मयी (उदा.कनकमय, काष्ठमय)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकाण्डमयीकाण्डमय्यौकाण्डमय्यः
द्वितीयाकाण्डमयीम्काण्डमय्यौकाण्डमयीः
तृतीयाकाण्डमय्याकाण्डमयीभ्याम्काण्डमयीभिः
चतुर्थीकाण्डमय्यैकाण्डमयीभ्याम्काण्डमयीभ्यः
पञ्चमीकाण्डमय्याःकाण्डमयीभ्याम्काण्डमयीभ्यः
षष्ठीकाण्डमय्याःकाण्डमय्योःकाण्डमयीनाम्
सप्तमीकाण्डमय्याम्काण्डमय्योःकाण्डमयीषु
सम्बोधनहे काण्डमयिहे काण्डमय्यौहे काण्डमय्यः

अर्थ: काण्ड (कण् - ड, दीर्घः) + मयी (उदा.कनकमय, काष्ठमय)
English: a kind of lute (= काण्ड-वीणा), Lāṭy.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬