🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:49:27 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कान्त (पुंलिङ्ग)

इष्ट, प्रिय, अभीष्ट

🔎 आपका लिखा रूप कान्ताय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकान्तःकान्तौकान्ताः
द्वितीयाकान्तम्कान्तौकान्तान्
तृतीयाकान्तेनकान्ताभ्याम्कान्तैः
चतुर्थीकान्तायकान्ताभ्याम्कान्तेभ्यः
पञ्चमीकान्तात् / कान्ताद्कान्ताभ्याम्कान्तेभ्यः
षष्ठीकान्तस्यकान्तयोःकान्तानाम्
सप्तमीकान्तेकान्तयोःकान्तेषु
सम्बोधनहे कान्तहे कान्तौहे कान्ताः

अर्थ: इष्ट, प्रिय, अभीष्ट
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु, शोभन, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कान्त (नपुंसकलिङ्ग)

इष्ट, प्रिय, अभीष्ट

🔎 आपका लिखा रूप कान्ताय = चतुर्थी विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकान्तम्कान्तेकान्तानि
द्वितीयाकान्तम्कान्तेकान्तानि
तृतीयाकान्तेनकान्ताभ्याम्कान्तैः
चतुर्थीकान्तायकान्ताभ्याम्कान्तेभ्यः
पञ्चमीकान्तात् / कान्ताद्कान्ताभ्याम्कान्तेभ्यः
षष्ठीकान्तस्यकान्तयोःकान्तानाम्
सप्तमीकान्तेकान्तयोःकान्तेषु
सम्बोधनहे कान्तहे कान्तेहे कान्तानि

अर्थ: इष्ट, प्रिय, अभीष्ट
संस्कृत: पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु

📚 अमरकोश में:
• सुन्दर (३.१.५२) — पर्याय: सुन्दर, रुचिर, चारु, सुषम, साधु, शोभन, मनोरम, रुच्य, मनोज्ञ, मंजु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें