🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:23:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कापोत (पुंलिङ्ग)

भूरे रंग का, धूसर रंग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकापोतःकापोतौकापोताः
द्वितीयाकापोतम्कापोतौकापोतान्
तृतीयाकापोतेनकापोताभ्याम्कापोतैः
चतुर्थीकापोतायकापोताभ्याम्कापोतेभ्यः
पञ्चमीकापोतात् / कापोताद्कापोताभ्याम्कापोतेभ्यः
षष्ठीकापोतस्यकापोतयोःकापोतानाम्
सप्तमीकापोतेकापोतयोःकापोतेषु
सम्बोधनहे कापोतहे कापोतौहे कापोताः

अर्थ: भूरे रंग का, धूसर रंग का
संस्कृत: पर्याय: स्वर्जिकाक्षार, सुखवर्चक, सौवर्चल, रुचक

📚 अमरकोश में:
• कबूतरों, तोतों, मोरों, तीतरों के समूह (२.५.४५) — पर्याय: शौक, मायूर, तैत्तिर
• सज्जीखार (२.९.१०९) — पर्याय: सर्जिकाक्षार, सुखवर्चक, सौवर्चल, रुचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

कापोत (नपुंसकलिङ्ग)

भूरे रंग का, धूसर रंग का

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकापोतम्कापोतेकापोतानि
द्वितीयाकापोतम्कापोतेकापोतानि
तृतीयाकापोतेनकापोताभ्याम्कापोतैः
चतुर्थीकापोतायकापोताभ्याम्कापोतेभ्यः
पञ्चमीकापोतात् / कापोताद्कापोताभ्याम्कापोतेभ्यः
षष्ठीकापोतस्यकापोतयोःकापोतानाम्
सप्तमीकापोतेकापोतयोःकापोतेषु
सम्बोधनहे कापोतहे कापोतेहे कापोतानि

अर्थ: भूरे रंग का, धूसर रंग का
संस्कृत: पर्याय: स्वर्जिकाक्षार, सुखवर्चक, सौवर्चल, रुचक

📚 अमरकोश में:
• कबूतरों, तोतों, मोरों, तीतरों के समूह (२.५.४५) — पर्याय: शौक, मायूर, तैत्तिर
• सज्जीखार (२.९.१०९) — पर्याय: सर्जिकाक्षार, सुखवर्चक, सौवर्चल, रुचक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें