🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:21:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

काम (पुंलिङ्ग)

कामना, इच्छा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकामःकामौकामाः
द्वितीयाकामम्कामौकामान्
तृतीयाकामेनकामाभ्याम्कामैः
चतुर्थीकामायकामाभ्याम्कामेभ्यः
पञ्चमीकामात् / कामाद्कामाभ्याम्कामेभ्यः
षष्ठीकामस्यकामयोःकामानाम्
सप्तमीकामेकामयोःकामेषु
सम्बोधनहे कामहे कामौहे कामाः

अर्थ: कामना, इच्छा
संस्कृत: पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, दर्पक, अनङ्ग, पञ्चशर, स्मर
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: प्रकाम, पर्याप्त, निकाम, इष्ट, यथेप्सित
• इच्छा के नाम (१.७.२९) — पर्याय: इच्छा, कांक्षा, स्पृहा, ईहा, तृष्, वांछा, लिप्सा, मनोरथ, अभिलाष, तर्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

काम (नपुंसकलिङ्ग)

विषय, इच्छित पदार्थ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकामम्कामेकामानि
द्वितीयाकामम्कामेकामानि
तृतीयाकामेनकामाभ्याम्कामैः
चतुर्थीकामायकामाभ्याम्कामेभ्यः
पञ्चमीकामात् / कामाद्कामाभ्याम्कामेभ्यः
षष्ठीकामस्यकामयोःकामानाम्
सप्तमीकामेकामयोःकामेषु
सम्बोधनहे कामहे कामेहे कामानि

अर्थ: विषय, इच्छित पदार्थ
संस्कृत: पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन

📚 अमरकोश में:
• कामदेव के नाम (१.१.२७) — पर्याय: मदन, मन्मथ, मार, प्रद्युम्न, मीनकेतन, कन्दर्प, दर्पक, अनङ्ग, पञ्चशर, स्मर
• मनचाहा/भरपूर (२.९.५८) — पर्याय: प्रकाम, पर्याप्त, निकाम, इष्ट, यथेप्सित
• इच्छा के नाम (१.७.२९) — पर्याय: इच्छा, कांक्षा, स्पृहा, ईहा, तृष्, वांछा, लिप्सा, मनोरथ, अभिलाष, तर्ष

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें