🕉️ 21 November 2026, Saturday · 10:04:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

कारण्डव (पुंलिङ्ग)

रम् - ड = रण्डः, ईषत् रण्डः = कारण्डः तं वाति - वा - क

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाकारण्डवःकारण्डवौकारण्डवाः
द्वितीयाकारण्डवम्कारण्डवौकारण्डवान्
तृतीयाकारण्डवेनकारण्डवाभ्याम्कारण्डवैः
चतुर्थीकारण्डवायकारण्डवाभ्याम्कारण्डवेभ्यः
पञ्चमीकारण्डवात् / कारण्डवाद्कारण्डवाभ्याम्कारण्डवेभ्यः
षष्ठीकारण्डवस्यकारण्डवयोःकारण्डवानाम्
सप्तमीकारण्डवेकारण्डवयोःकारण्डवेषु
सम्बोधनहे कारण्डवहे कारण्डवौहे कारण्डवाः

अर्थ: रम् - ड = रण्डः, ईषत् रण्डः = कारण्डः तं वाति - वा - क
संस्कृत: पर्याय: हारीत, मद्गु, प्लव, तित्तिरि, कुक्कुभ

📚 अमरकोश में:
• उनके (पक्षियों के) भेद (२.५.३७) — पर्याय: हारीत, मद्गु, प्लव, तित्तिरि, कुक्कुभ, लाव, जीवंजीव, कोरक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें